Atrofische Rhinitis (AR) en Progressieve Atrofische Rhinitis (PAR)

Snuffelziekte (AR) bij het varken komt vrij algemeen voor en wordt veroorzaakt door een scala  aan bacteriën en irriterende stoffen. Snuffelziekte leidt tot schade aan de neusschelpen.

Progressieve snuffelziekte (PAR) is een ziekte waar het neusweefsel onderhevig is aan permanente atrofie. De oorzaak is een specifiek toxine, geproduceerd door bepaalde stammen van Pasteurella multocida.

Over AR en PAR


Etiologie
Pasteurella multocida is een algemeen voorkomende bacterie in de luchtwegen. De stammen die progressieve snuffelziekte veroorzaken, produceren een krachtig toxine, het dermonecrotoxine dat verantwoordelijk is voor de typisch zichtbare afwijkingen van de ziekte. Pasteurella multocida kan gemakkelijk worden gecultiveerd en herkend aan de hand van de typische vorm van de kolonies die worden geproduceerd. Maar stammen die betrokken zijn bij de progressieve vorm kunnen alleen worden onderscheiden aan de hand van hun mogelijkheid tot toxineproductie.

Pasteurella multocida kan alleen in grote hoeveelheden in de neusholtes koloniseren als de slijmvliezen reeds beschadigd zijn. Deze slijmvliezen worden meestal beschadigd door de bacterie Bordetella bronchiseptica die ontsteking veroorzaakt in de neusholte. Deze laatste kiem is primair voor de groei van P. multocida en van de productie van toxines.

Toxines worden geabsorbeerd en beïnvloeden de productie en misvorming van het botweefsel. Bij jonge snelgroeiende biggen leidt dit tot misvorming van de neus.

bovenkant van de pagina


Bepalende factoren voor AR en PAR

  • Meer frequent voorkomend in jonge populaties, vooral in populaties met een groot aantal gelten.
  • Grote kraamafdelingen zonder leegstand
  • Slechte omgevingsvoorwaarden - slechte ventilatie, lage vochtigheid, stof
  • De aanwezigheid van andere ziekten zoals enzoötische pneumonie, PRRS, de ziekte van Glässer en de ziekte van Aujeszky.

De mildere vorm van snuffelziekte, ook niet progressieve snuffelziekte genoemd waarbij de neusschelpen genezen en regenereren komt voor in volgende omstandigheden:

  • Lucht met grote aantallen bacteriën
  • De aanwezigheid van de ziekte van Aujeszky (pseudorabiës)
  • Infectie met Bordetella bronchiseptica
  • Chronische luchtweginfecties
  • Stof
  • De ziekte van Glässer
  • Een hoge ammoniakconcentratie
  • Een infectie met het varkens cytomegalovirus
  • PRRS
  • Slechte vochtigheid

bovenkant van de pagina


Klinische symptomen van progressieve snuffelziekte
De symptomen komen vooral voor bij biggen van 1 tot 8 weken oud. De symptomen uiten zich vaak in niezen, snotteren, neusvloei, traanvocht en soms neusbloedingen. Het niezen verdwijnt langzaam, maar na 14 dagen worden de afwijkingen aan de neus zichtbaar. De bovenkaak groeit langzamer dan het zachte weefsel van de onderkaak. De huid boven de snuit wordt rimpelig en de onderkaak steekt meer uit. Er zijn tekenen van pneumonie of groeivertraging. Ernstig aangetaste dieren kunnen moeilijkheden hebben met eten. Neusafwijkingen worden in aangetaste bedrijven gezien bij varkens van alle leeftijden.

Bij sommige dieren zijn de klinische symptomen van voorbijgaande aard. Beschadiging van de neusschelpen door atrofie kan meestal worden bevestigd aan de slachtlijn. Deze vorm komt het meest voor op bedrijven waar de infectie pas optreedt na het spenen of waar een beperkte immuniteit aanwezig is.

bovenkant van de pagina


Diagnose
De diagnose is gebaseerd op klinische symptomen. Progressieve snuffelziekte kan vastgesteld worden wanneer er ernstige niesuitbraken zijn bij biggen. De diagnose kan verder worden bevestigd door veranderingen aan de snuit bij biggen.

De ziekte is makkelijk herkenbaar door post-mortem onderzoek van de neus en het isoleren van P.multocida uit de neusswabs. Bij de slacht wordt de snuit opengesneden tot aan de tweede premolaire kies. Dan wordt er een evaluatie gemaakt van de beschadiging van de neusschelpen door atrofie. De onderzochte snuiten krijgen een score tussen 0 en 5.  
Table 1: Snuitscores bij slacht
GradeExplanation
Score 0Gezonde snuit
Score 1 Lichte assymmetrie
Score 2 Een klein verlies van het neusschelpweefsel
Score 3 Een matig verlies van het neusschelpweefsel
Score 4 en 5 Ernstig verlies van het neusschelpweefsel,  mogelijk PAR

gezonde snuit

Score 0 - gezonde snuit, intacte conchae neusschelpen


gematigde AR

Score 3 – gematigd verlies van het neusschelpweefsel

Het in cultuur brengen van toxigene P. multocida uit neusswabs en het aantonen van het toxine bevestigen de diagnose van PAR.
Antilichamen tegenover het toxine kunnen aangetoond worden in serum van herstelde en gevaccineerde varkens.

bovenkant van de pagina


Behandeling en preventie
  • Uitschakeling van een infectie met toxigene P. multocida voorkomt de ontwikkeling van beenachtige laesies en voorkomt schade in de productie. Een acute vorm bij varkens kan behandeld worden met krachtige sulfonamiden, ampicillines, tetracyclines, ceftiofur of enrofloxacine. Ondersteuning zoals verhoogde hoeveelheid voeder en elektrolyten zijn noodzakelijk.
  • Gespeende varkens die risico lopen, kunnen een antibacteriële behandeling krijgen in voeder of via water aan therapeutische dosis. Groepsmedicatie en het All-In All-Out systeem, is de meest efficiënte methode.
  • Vaccineer zeugen met het toxoïd (geïnactiveerd toxine) om zo via het colostrum de biggen een bescherming te geven. Zie Vaccins.
  • Eradicatie van de infectie is mogelijk via depopulatie en repopulatie. PAR-vrije bedrijven kunnen PAR-vrij blijven door afzondering en het gebruik van AR-vrije fokgelten.  

bovenkant van de pagina

pig nose - atrophic rhinitis - moderate conchae atrophia

Atrophic rhinitis: gematigd verlies van het neusschelpweefsel

Progressieve snuffelziekte (PAR) is een ziekte waar het neusweefsel onderhevig is aan permanente atrofie.